* * *

Մտքերս լողում են ուղեղումս, ես ձկնորս, նստած որսում եմ դրանք հատ֊հատ․ երբեմն, թվում է, թե արդեն բռնվել է, բայց ուշադրության մի փոքր շեղում ու կառթը դատարկ է դուրս գալիս։ Հիմա դու կասես, թե միտքը, որ եկել է մի  անգամ, էլի կգա, որ փակ տարածքում նորից այդ մտքի հերթը կգա։
֊ ուղեղը փակ տարածք չէ,֊ համոզված կասեմ ես։

* * *

֊շատ կարեւոր բան,֊ ասում եմ ես։
Պատասխան չկա։ Հետո գալիս ես դու, ու ասում՝
֊ների՛ր, լույսերը տարել էին։
Դե արի ու մի մտածի, որ լույսի մարդը լսող սարքեր ունի մեր տանը, ու դրա համար է հենց այդ կարեւոր պահին անջատել լույսը, իսկ ես միայն ուժ հավաքելու համար էի կիսաձայնել այն։

Հետո կշարունակենք զրուցել, ես կխոստովանեմ, որ վախենում եմ։

֊ինչի՞ց,֊ լուրջ֊լուրջ կհարցնես դու։
֊ վախենում եմ, որ չեմ հասցնի, ասել, որ․․․,֊ ու քո լույսերը նորից կտանեն։

Հարցերը մեջս կխտանան։ Դու բացեցիր այդ խոսակցությունը, ապա էլ ինչի՞ էր պետք լույսի մարդուն անջատել լույսը։ Չեմ հասկանա։ Հարցերս կկուտակվեն  մեջս, մեջքս կկորանա հարցականի նման։ Փողոցում ծանոթս կասի՝
֊ էս ինչքա՞ն հարց ունես դու։
Ես կմտածեմ՝ «որտեղից իմացավ», կասկածամիտ կնայեմ ուղիղ աչքերի մեջ, վախով, որ հիմա էլ միտքս կկարդա, հետո ինքս ինձ կասեմ՝ «հիմար մի եղիր», ու դեմքիս արտահայտությունը մի քիչ փոխելով, բայց դեռ զարմանքը լրիվ չանհետացած կհարցնեմ․
֊Ինչի՞
֊Մեջքդ, ֊ կլինի պատասխանը։

* * *

Ու երբ որ նույնը նախադասությունը արդեն տասներորդ պտույտը կկատարի ուղեղումս, վերջապես կհասնի լեզվիս։ Ինձ պարզ չեն քո մտքերը, ես իմերն եմ  մի կերպ կարողանում արտաբերել։ Բայց տասը պտույտն էլ անգամ քիչ էր․ ականջներս՝ դավաճան, դրա համար են երեւի աչքից հեռու տեղում կախված։ Նրանք մատնեցին քեզ այն, ինչ ինքս դեռ չեմ գիտակցել։ Հիմա դու քեզ էլ ինձնից լավ գիտես, ինձ էլ։

* * *

Գիշեր է, դեմքիս կնճիռն եմ շոշափում, դեռ միակն է՝ քեզնից ինձ հուշ։
֊Քեզնի՞ց ինձ հուշ,֊ քմծիծաղով կրկնում եմ ինձ,֊ տեսնես քանի՞ կնճիռ եմ ունենալու,֊ էլի քմծիծաղ, բայց այդպիսի քմծիծաղները թանկ են նստում, երբ մտքերդ լռում են, ու սպասում գործողության։

* * *

Կանգնած եմ սառույցի վրա, ցուրտ է։ Տաքանալու համար, ոտքս ոտքիս եմ խփում եւ ոչ գետնին, որ հարվածի էներգիան ամբողջությամբ մնա ինձ։

Ես ահագին կարեւորում եմ մեզ մոտ տարբեր դպրոցների բացումը։ Տարբեր ուսուցման մեթոդիկայի առումով։ Նաեւ խորացվածության աստիճանով։

Բայց նկատել եմ, որ մեզ մոտ հիմնականում դրանք չեն գործում։ Ու շատ եմ լսել, որ մարդիկ ասում են ֆիզմաթը էլ էն հին ֆիզմաթը չի։ Ու այո, դա այդպես է։ Ֆիզմաթ դպրոցի շրջանավարտները էլ չեն տարբերվում իրենց ընդունակություններով ու գիտելիքներով, ու հաճախ նաեւ զիջում են ուրիշներին։  Ասում եմ, ֆիզմաթ, բայց նման այլ դպրոցներին էլ կարող եք դա վերագրել։

Խնդիրը այն է, որ հայ ծնողները, լսելով, որ մի դպրոցը լավն է, հաշվի չեն առնում, իրենց երեխայի ընդունակություններն ու հնարավորությունները, ու աշխատում են ամեն գնով այնպես անել, որ նա այնտեղ սովորի։ Մի շատ տարածված միտք կրկելով՝ «ավելի լավ ա ֆիզմաթում երեք ստանա, քան այլ դպրոցում հինգ»։  Ա դե լավ էլի։

Ու տենց երեխաների պատճառով, ընդհանուր մակարդակը ահավոր ընկնում է։ Բայց դրա մասին այլ անգամ։

Հիմա ուզում եմ խոսել նրա մասին, թե այդ ինչպես է լինում, որ այդ երեխաները կարողանում են ընդունվել ֆիզմաթներ, որ մի հատ էլ, դրանից հետո այնտեղ ընդհանուր մակարդակ գցեն կամ չէ։  Ու չեմ ուզում խորանալ խ․ծ․բ․֊ի մեջ, դա արդեն ոչ մեկին հետաքրքիր չէ։

Տեքստս գրելու անհրաժեշտությունը զգացի, երբ իմացա, որ ինչ֊որ ծնող փնտրում է մասնավոր պարապող, իր երեխային «Այբ» դպրոցի քննություններին պատրաստելու համար։  Ու այ հենց սա է հիմնական բացասական կողմը։ Որ քննությունները Հայաստանում չեն աշխատում։ Ֆիզմաթ ընդունվողներն էլ էին գնում պարապում, հիմա էլ «Այբ» ընդունվողներն են պարապելով ընդունվելու։ Իսկ դա արդեն նշանակում է, որ «Այբի» շրջանավարտներն էլ շատ մի լավը չեն լինելու։

Ես բացարձակ պատկերացում չունեմ, թե ինչ տիպի քննություններ պետք է անցկացվեն, նման դպրոցներում երեխաներին ընտրելու համար։ Ու կարծում եմ, որ այդ եղանակը այնքան էլ ճիշտ չէ առհասարակ։ Երեւի պետք է, մի «նախապատրաստական» տարի նրանք՝ բոլորը, ով ցանկանում է սովորել այդ դպրոցում, գնան այնտեղ դասի, ու դրա արդյունքում ֆիլտրվեն լավագույնները, իսկ մյուս երեխաները փնտրեն այլ դպրոց։ Դա կտա ավելի լավ ընտրության հնարավորություն, ու մասնավոր պարապող երեխաներին առավելություն չի տա։

Մարդկանց փոխվելու ու չփոխվելու մասին ես հստակ կարծիք տենց էլ չունեցա:

Հիմա էդ խառը մտքերս ասեմ:

Ես հանդիպել եմ էս մտքի մասին հիմանակ երեք կարծիք`

0. չեն փոխվում առհասարակ,

1. փոխվում են, այսինքն զարգանում

10. փոխվում են հենց փոխվել իմաստով

Նախ, մտածում եմ, որ եթե ասել, որ մարդիկ չեն փոխվում առհասարակ, ապա տենց ահագին հեշտ է, որովհետեւ ճանաչեցիր մի անգամ մեկին ու վերջ: Գիտես իրեն ընդմիշտ :Դ ու կարող ես նույնիսկ չհետեւել էլ ինչ է անում, ինչ չէ: Մեկ է գիտես, ինչ էլ անի, չի փոխվի: Դա տալիս է ապահովության զգացում, ու ընդունած որոշումներում հաստատակամություն:

Բացի այդ, նաեւ երբ մենք ինչ-որ բան փորձում ենք անել ավելի լավ, քան սովորաբար, ինչ-որ բանին նոր կերպ մոտենալ, դիմացինը մեզ վերաբերվում է դեռ հին կերպով, ու չի հավատում, որ հանարավոր է փոխվել, զարգանալ, ապա դա ամեն ինչ բարդացնում է: Ու շնչելու օդ չի մնում:

1 ու 10 կարծիքի մարդիկ շատ չեն տարբերվում: Հա, ես էլ մի անգամ տեքստ գրել, որ փոփոխությունը դա զարգացումն է: Ու չգիտեմ թե այդ ի՞նչ փոփոխություն կարող է լինել, որ զարգացում չլինի:

Համոզված եմ, որ ինչպես էվոլյուցիան հետ չի գնում, այնպես էլ մարդիկ հետ չեն գնում, ու ինչ փոփոխություն էլ ապրեն, գալիս են իրենց համար հավասարակշռության վիճակի կամ ավելի մոտ այդ վիճակին:

Այնպես որ, կարծում եմ, որ “փոխվել” բառը, “զարգանալ” բառով փոխարինելու կարիք առնաձնապես չկա: Այսուհետ կհամարենք, որ 1 եւ 10-ն նույնն են:

Բայց մինչ այդ, նշեմ, 1 կարծիքի մարդիկ, ուզում են համ ասել “որ մարդիկ չեն փոխվում”, համ էլ իրենք իրենց զարգանալու հնարավորություն տան:

Ու այս ամենի հանրագումար, ասեմ, որ ես ավելի կարծում եմ, որ մարդիկ “փոխվում են”=”զարգանում են”:

Իսկ եթե ինչ-որ մեկը պնդում է, թե մարդիկ չեն փոխվում, թող նշի թե երբվանի՞ց սկսած չեն փոխվում ու ի՞նչ է նշանակում չփոխվել:

Ուզում եմ ասել, որ ես զգացմունքներն ու ցանկություններն արտահայտելուն կողմ ըլլալով, դեմ եմ:

Հա, իմ մեջ կա երկու հակասական մտածելակերպ, որը բերում է, ես կարծում եմ բավականին լավ միջինի: Մեկը, իմ սեփական զգացմունքներն ու զգացողությունը արտահայտելու ցանկությունն է, մյուսը այն, որ դրանով ուրիշին շատ չցավեցնեմ:  Այդ եկրորդը դեպքը այն ժամանակ է, երբ դու գիտես, որ քո ցավը սրանից է, ու դու միեւնույնն է դիմացինին լավ ես վերաբերվում, չնայած նա ինչ-որ բան է արել, որից քեզ այնքան էլ լավ չի եղել, բայց գիտես, որ եթե դու նրան դա ասես, նա իրեն գուցե շատ ավելի վատ զգա, քան դու: Դրանք հիմնականում այն դեպքերն են, երբ դիմացինդ փորձում է քեզ համար մի լավ բան անել կամ նման մի բան:

Օրինակ, երբ ես խանութում հանդիպում եմ մարդկանց, որ երեխաների հետ են, ու երեխաները նրանցից ինչ-որ քաղցրավենիք են ուզում, որ ծնողները չեն կարող իրենց թույլ տալ, ես ցավում եմ, ոչ թե նրա համար, որ այդ երեխան հիմա դա չի ուտի, այլ նրա համար, որ ծնողը չի կարող իրեն դա թույլ տալ:

Նույնը նվերներին է վերաբերում: Եթե նույնիսկ մեկը գնել է ձեզ համար այնպիսի բան, որը ձեզ պետք չէ, ու ավելի լավ կլիներ, որ այլ բան գներ, որի կարիքը դուք իրոք ունեիք, ու սպասում էիք դրան, ու չստանալով տխրում եք ու դա ցույց տալիս, ես ցավում եմ նվերը գնողի համար, ոչ թե ձեր:  Որովհետեւ նա ցանկացել է լավ բան անել, նա աշխատել է այդ ուղղությամբ, նա մտածել է ձեր մասին: Հա, գուցե չի տեսել, ինչն է պետք, ինչ չէ: Բայց դրանից չի կարելի պնդել, թե նա անուշադիր է ձեր հանդեպ, որ չի տեսնում թե իրականում ինչի կարիք ունեք: Նա չի կարող ձեզ այնքան լավ իմանալ, ինչքան դուք ինքներդ գիտեք:

Ու այս նույնը կարելի է պրոյեկտել հարաբերությունների, ընկերության վրա:  Երբ ինչ-որ մեկը ձեզ չի սիրում, ու դուք “պահանջում եք” նրանից ձեզ սիրել, ապա ես այդ դեպքում, ես ցավում եմ այն մարդու համար, ով չի սիրում, ոչ նրա, ով “պահանջում” է:  (խոսքը չի գնում, այն հիմար մարդկանց մասին, ովքեր իրենց լավ վերաբերվող մարդկանց անտեսում են, իրենց սիրող մարդկանց վրա թքած ունեն, նրանց մարդատեղ չեն դնում, ու նման բաներ: Այս դեպքում ես կարող եմ եւ ցավել, եւ չցավել, որովհետեւ,

եթե ինչ-որ մեկը սիրում է այդպիսի մարդու, ապա նա գիտի նրա այդ հատկության մասին, ու սիրում է, ապա դա իր գործն է,

եթե չգիտեր ու սիրում էր, ապա, ցավում եմ նրա համար):

Իսկ ամենաշատը ես ցավում եմ այն երեխաների համար, ովքեր ուզում են այդ քաղցրավենիքը, բայց գիտեն, որ ծնողը իրեն վատ կզգա, որ չի կարող վերցնել, ու չեն ուզում: Նրանք, այո, չեն արտահայտում իրենց զգացմունքներն ու ցանկությունները, բայց այնքան սիրուն են:

Նույնը այն մարդկանց մասին, ովքեր սիրում են, բայց չեն պահանջում սիրվել:

Հարաբերությունների ավարտի մասին մարդիկ սովորաբար երկար են մտածում։ Թե ո՞նց եղավ, որ բաժանվեցին, բա ինչի՞ ու տենց բաներ։

Նախ ասեմ, որ ես խորապես համոզված եմ, որ մարդիկ հարաբերություններից հետո (այսուհետ հարաբերություն ասելով կհասկանանք լուրջ հարաբերությունը) լինում են ավելի լավը, քան առաջ։ Միշտ։ Ապա ուրեմն ի՞նչն է պատճառը բաժանվելու։

Երկու մարդն  էլ հարաբերության մեջ զարգանում են։ Բայց զարգացման սպասումը ավելին է։ Օրինակ, եթե դու սովորել ես ասենք այդ հարաբերության ընթացքում  Ա նոր բանը, ապա դրա համար դու կոպիտ ասած, դիմացինի աչքում կստանաս + մի ինչ-որ քանակի ժամանակով, որից հետո, արդեն քո սովորած Ա-ն այլեւս էդպիսի արժեք չի ունենա։ Կարիք կլինի նոր բան իմանալու։

Ինչպես գիտնականները։ Ասենք 25 տարեկանում պաշտպանում են թեկնածուականը, ու դրանից հետո, 40 տարի, ոչինչ չեն անում։ Ես կարծում եմ, որ նրանք գիտնական չեն։ Այդպես կոչվելու իրավունք չունեն։

Ու այո, մենք մարդկանցից միշտ սպասումներ ենք ունենում։  Որ այ, նա այսպիսին չէ, բայց ինչ-որ ժամանակ անց, գուցե դառնա այսպիսին։ Մենք դա կհամարենք զարգացում։ Որովհետեւ ինչ-որ այլ տեղում մենք տեսել ենք նրա զարգացումը ու հույս ունենք, որ դա այստեղ էլ կարտապատկերվի (ու եթե դա իրական զարգացում է , ապա միանշանակ կարտապատկերվի)։

Բայց հետո, մենք տեսնում ենք, որ մեր «հաշվարկներով», նա, որ  սովորել է Ա-ն, պետք է դրա պրոյեկտումը տեսներ  ասենք առօրյա կյանքում, պետք է քարը տեղից շարժվեր, բայց չէ, այդպես չէ։

Ու իհարկե պետք է հաշվի առնել, որ այն ծեծված, բայց ճշմարիտ միտքը, որ հարաբերությունների սկզբում, դուր է գալիս 0-ն, իսկ հետո, այդ նույն 0-ն կարող է նյարդերի վրա ազդել։ Ասենք այն, ինչ կարող է սկզբում ծիծաղելի թվալ, հետո, երբ տեսնում ես, որ դա օրինաչափություն է, էլ դուրս չգա։ Ու դա չի նշանակում, թե դու փոխվեցիր։ Հա, ինչ-որ բաներում փոխվում ես, բայց ոչ այդքան։

Բացի այդ, հարաբերությունները էտապներով են լինում, ինչի մասին մարդիկ նախապես չեմ իմանում, ու ամեն էտապից մյուսին անցնելը ծանր են տանում։ Էտապներում տարբեր պահանջներ կարող են ունենալ, ու տարբեր բաների կարիք։

Առաջ ես սիրում  էի մարդկանց, ովքեր չռփում են, որովհետեւ իրենց հետ հեշտ է։ Ու չեմ նեղանում, ու սիրում եմ, երբ անկեղծ են ասում։

Բայց վերջերս նկատել եմ, որ կան չռփելու տարատեսակներ՝ մոտիվից կախված, այսպիսով, մարդիկ չռփում են․

0. երբ ուզում են քեզ քո սխալը ցույց տալով օգնել,

1. երբ իրենք չեն կարողացած լինում անել այն, ինչ դու արել ես,

10. երբ իրենք վախենում են, որ դու եւ այլ մարդիկ կմտածեք իր մասին, ինչ-որ բան, որը բացասական է, ու հենց դա էլ շպրտում են դեմքիդ

11. այս պոստը այդ չռփողների մասին չի ։

0 տիպի չռփոցները հաճախ ընկալվում են բացասական, այդ իսկ պատճառով ես չեմ չռփում մարդկանց, որովհետեւ գիտեմ, որ պարզապես փակվելու են ինձնից,  ու տենց անկապ բաներ։ Իհարկե դրանք լրիվ առողջ չռփոցներ են,  ու այն մարդիկ, ում ես մոտիկ եմ համարում, ուժեղ եմ համարում բավարար, հանգիստ չռփում եմ, գիտեմ, որ ճիշտ կհասկանան։

1 տիպի չռփոցները լրիվ կարող էին չլինել ։Դ հաճախ կարեկցանք են առաջացնում  չռփողի հանդեպ, ցույց տալիս նրա անինքնավստահությունը իր անձի հանդեպ ու մրցունակ չլինելու վախը՝ մարդկային շուկայում, այսինքն,  լրիվ պաշտպանական չռփոց։

10․ այս դեպքում չռփողը էլի անինքնվստահ է, քանի որ վախենում է, որ իր մասին վատ բաներ կմտածեն, ինչը կարող էր եւ իրականում վախենալու արժանի լիներ, այսինքն, այդպես մտածելու առիթ լիներ, կամ արժանի չլիներ։ Բայց կարեւորը այն է, որ նա ինքը իր մասին արդեն այդպես է մտածել, ու միանգամից քեզ տեղն է դնում՝ «այսինչը դու ես»։ Ու նման չռփոցը իհարկե առաջացնում է կարեկցանք կչռփողի հանդեպ։

Այստեղից հետեւություն, որ չռփոցին պետք է պատասխանել չռփոցով, միայն 0 դեպքի այն ենթադեպքում, երբ դուք համոզված եք ձեր տեսակետի մեջ ու կարող եք արժանի կերպով հակադարձել։  1, 10 դեպքերում հետ չռփելը անիմաստ է, կոմպլեքսները կխորանան։

Ու այո, եթե ես ձեզ չռփել եմ, ապա ձեզ ադեկվատ մարդ եմ համարում։

(էդպիսի, երեւի թե բնական, զգացողություն առաջանում է, երբ զգում ես, որ ժամանակ ես կորցրել, որ ամեն ինչ իզուր է եղել։)

Հիմա էլ տենց չեմ մտածում։ Ու առհասարակ ի՞նչ միանգամիցի մասին է խոսքը, կամ ի՞նչ ձգձգելու։ Ի՞նչը ձգձգելու։
Մենք հարաբերություններ ենք ունենում, կամ ինչ-որ մեկի հետ ընկերություն անում, որովհետեւ ինչ-որ կերպ համարում ենք, որ նա եւ մենք մոտ ենք, նման ենք, կամ նման չենք ու այդ պատճառով հետաքրքիր ենք իրար։

Ու ենթադրենք՝ մեկը սխալվեց։ Մեր պատկերացումը նրա մասին փոխվեց, ակնկալիքները խափանվեցին։ Արդյո՞ք դա նշանակում է, որ պետք է խզել հարաբերությունները կամ դադարեցնել ընկերությունը։ Սա ինձ համար բարդ հարց էր։ Որովհետեւ, երբ հարաբերությունները կամ ընկերությունը գալիս էին ավարտին, ես հասկանում էի, որ այն «մի բան փոխվեց» պահից հետո դա եղել էր միայն ձգձգում, վերջի արհեստական հեռացում, կամ նման մի բան։

Իսկ քանի դեռ չէր ավարտվել, մենք մեր որեւէ քայլ չենք որակում որպես ձգձգում։ Հա, այդպես հաստատ ճիշտ է, որովհետեւ եթե հա մտածես ավարտի մասին, ապա դրանով այդ ավարտը ավելի արագ կգա։

Ու առհասարակ, կարծում եմ, որ որեւէ լուրջ հարաբերություն մարդկանց մեջ, լինի դա ընկերություն կամ ավելին, չի կարող ավարտվել միանգամից, առանց այսպես կոչված «ձգձգումների»։ Այդ ձգձգում ասածը ահավոր անկապ բան է։ Ես հիմա համոզված եմ, որ չկա տենց բան։ Այո, մենք պետք է երկար փորձենք պահել այն ինչ ունենք, որովհետեւ այլ կերպ, ամեն առիթով բոլորը իրենց կապերը կխզեն բոլորի հետ։ Ու գնալով ավելի թույլ պատճառ պետք կլինի դա անելու համար։

Կյանքում շատ բան է անդառնալի արվում, որ մի հատ էլ մարդկանց երկրորդ հնարավորություն չտաս։ Չեմ ասում, թե միշտ պետք է տալ։ Ու վերեւում ասած համոզվածությունս լուրջ հարաբերությունների դեպքի համար, կայանում է նաեւ նրանում, որ ես չեմ կարծում, թե հնարավոր է առանց «դանակը ոսկորին հասցնելու» ավարտ։ Որովհետեւ մենք միշտ կօգտագործենք ուրիշին ու ինքներս մեզ եւս մեկ հնարավորություն տալու առիթը․ միշտ։

(դա երբեք ժամանակի կորուստ չէր, ու ոչ մի օր իզուր չի անցել։)

* * *
Դարի համաճարակը անքնությունն է․ այն տարածվում է, արմատները անկողնուցդ ձգվում են ներքեւ, դանդաղ ինչպես գիշերը, բայց եւ հաստատկամ՝ ինչպես մութը ընկնելը։ Այդպես հասնում հարեւանի տուն, ու նրա հանգիստ քնած գլխում էլ փոխվում է մի բան։ Գուցե քոնի նման՝ կիսագնդերի ֆունկացիները խառնվում են իրար։ Հիմա նա պարզապես քո հարեւանը չի, նաեւ՝ վարակը տարածող հաջորդ օղակն է։

* * *
Տեսնե՞ս մենք ենք սկսել արագ մտածել, թե՞ մտքերը կանգնած են, սկսել ենք արագ շարժվել, ու նրանց միջով ավելի արագ անցնել, յուրաքանչյուրս այդ արագության տակ, մեր բաժնի չափով պոկել կամ թքել։

* * *
Ու էս 21րդ դարի վախը, որ ապրում է մեր մեջ․ ու մի օր էլ կասեն՝ ուշացել ես․ վերջ։

* * *
Թեյս սառած եմ խմում, հերթական անգամ։ Էս դարի հետ, ջրի սառելու արագությունն էլ է մեծացել։

* * *
Չեմ տաքանում․ անկախ եղանակից ցուրտը միջիցս դուրս չի գալիս։ Եղանակը եղանակի հետեւից անցնում է, արագ է անցնում, որ իր հերթը հաջորդ անգամ արագ գա։ Ես դեռ դողնում եմ․ ցրտից չի։

* * *
Գույները խիտ եմ սիրում, պատկերները շատ ու, առհասարակ, ես էս դարն էլ եմ սիրում։

Հաճախ, հայերը հայերից նեղանում են, թե ինչի ենք մենք այսքան շատ պիտակներ սիրում, ու հա իրար պիտակավորում, թե դու սենց ես, դու նենց ես։ Կամ ինչի ենք մենք այդքան շատ մեր քիթը մտցնում ուրիշների գործերի մեջ։

Մենք հա, տենցն ենք, մենք մարդկանց պիտակավորում ենք բայց մենք իրենցից չենք հրաժարվում ու էդպիսին չլինել չենք կարող, որովեհտեւ մենք քիչ ենք ու գիտենք իրար ուրեմն չենք կարող անտարբեր լինել սրա կամ նրա արածի հանդեպ ու բնական ցանկություն ենք ունենում պարզելու մարդու հետ արժի գործ ունենալ թե չէ։

Ու հա դա բնորոշ է զուտ փոքր ժողովուրդներին, գյուղական վայրերում ապրողներին, բայց դա լավ է որովհետեւ Հայաստանում ես ավելի շատ շանս ունեմ փրկվելու, երբ ինձ վրա հարձակվեն քան դրսում որովհետեւ ավելի շատ շանս կա, որ կպարզվի, որ ինձ վրա հարձակվողը իմ հարեւանի ախպոր տղան է, որի վրա ես դրել եմ քյաթռ պիտակը, բայց մեկ է այդքանը հերիք կլինի, որ նա ինձ չսպանի չթալանի, իսկ այլ տեղում դա հնաարավոր չէ ու որ ես գերադասում եմ, որ մենք իրար վրա լիքը պիտակներ խփենք ու տենց ամբղջ օրը իրար քննադատենք քան որ լինենք անտարբեր ու հենց մեկը ձայնը մի քիչ բարձրացնի ոստիկանություն զանգենք։
Ավելի լավ է որ սենցն ենք ու կգնանք կկռվենք հարեւանների հետ նրանց կանպատվենք բայց ոստիկանություն չենք զանգի իրենք էլ մեզ կանպատվեն ու տենց շարունակ ու դա այն հիանալի բաներից է, որ մենք ստեղ ունենք։

Հա, հետո մարդը կա, որ կգրի թե ոնց է զզվում էդ հիմարներ ռոկերներից, որ բարձրացնում են ձայնը ու ամբողջ գիշեր տենց երաժշտություն միացնում, իսկ իրանց մոտ ոստիկանություն զանգողը ոչ մի պիտակ էլ չի կպցնի, ո՞ւ։

Ուզում եմ նաեւ ասել, որ մենք բարի ենք, հայերը բարի են շատ
ու նաեւ պետք է նշել, որ քրիստոնեությունը շատ է բարիացրել, հա, մի քիչ սովտը քանդել է մեր բարությունը, ու մեր մեջ էլ կան ստահակներ, բայց դա օրինաչափություն չէ, ու մենք իրոք ունենք
հիանալի հատկանիշներ էնքան լավը ու էնքան հուզիչ։

Երեւույթը․
Մի մարդու մասին ունես դրական կարծիք, նրան բավականին լավ ես տրամադրված, իսկ հետո, նա մի քայլ է անում, որը քո մեջ բացասական էմոցիաներ է առաջացնում, ու նրա պատկերը քո մեջ քանդում, մի ինչ-որ չափով։ Հետո, եթե նա էլի լավն է լինում քո աչքում, ու նրա քանդված պատկերը սկսում է վերականգնվել, դա կոչում եմ հոգեկան ռեգեներացիա։

Ու մարդիկ իրոք բաժանվում են երկու խմբի՝
0. հոգեկան ռեգեներացիա ապրում են
1. հոգեկան ռեգեներացիա չեն ապրում։

Ինձ համար, միշտ ավելի գերադասելի են, իհարկե, մարդիկ, ովքեր ապրում են հոգեկան ռեգեներացիա, որովհետեւ նրանց հետ մի քայլ անելուց, երբեք պետք չի մտածել, որ այ, հիմա մի բան կանեմ, հետո էլ տակից դուրս չեմ գա։ Անընդհատ պետք չի մտածել, որ հիմա-հիմա, կսխալվեմ։

Իսկ նրանց հետ, ովքեր չեն ապրում հոգեկան ռեգեներացիա, ամեն ինչ ավելի բարդ է։ Պետք է միշտ ամեն ինչ հաշվարկել, ու եթե դու նույնիսկ սխալ չես եղել, բայց նա այդպես է ընկալել, ապա ինչքան էլ բացատրես, միեւնույնն է, նրա մեջ արդեն մի բան փոխված է լինելու, որը հետո ինչ էլ անես, էլ չի վերականգնվելու։ Նաեւ տենց մարդիկ, վեճերի ժամանակ, հիշում են այնպիսի բաներ, որոնց հետ կապված արդեն մի անգամ վիճել եւ եկել էիք «վերջնական արդյունքի», համենայնդեպս, վեճը ավարտվել էր, ու նաեւ ձեզ են դրդում հիշել հին բաներ, որովհետեւ երբ նրանք ասում են՝ «այ, դու այն ժամանակ սենց արեցիր», իսկ ձեր պահվածքը իհարկե կապված էր նրա պահվածքի հետ, դուք չեք կարող չվերհիշել, ու չասել, որ «բայց դու էլ սենց էիր արել չէ՞, դրա համար էլ ես տենց արեցի» եւ այսպես շարունակ։

(Իհարկե, հին վեճերը մեջբերելու միակ պատճառը սա չէ․ դրանք կարող են վերհիշվել նաեւ անավարտ, չհասկացված լինելու պատճառով, կամ նույնիսկ նրա, որ մարդիկ վեճի ընթացքում, վեճը առաջացնող իրական առարկային նույնիսկ չէին էլ մոտեցել։)

Հա, հոգեկան ռեգեներացիան հենց ներելն է, ուղղակի մեր մեջ ներել բառը այլ կերպ է ընկալվում, ու շատ հաճախ, մարդիկ ասում են՝ «ես քեզ ներում եմ», ու իրենք էլ համոզված են լինում, որ ներում են, բայց իրականում, հաջորդ անգամ, հաստատ երեսով կտան այդ ներած դեպքը։ Իսկ ներել, նշանակում է, «մոռանալ» այդպսիս դեպքերի մասին։